واکسنها عمدتا در دو گروه تقسیم بندی مِی‌شوند:

واکسن زنده:

1- واکسنهای حاصل از سویه‌های کم حدت یا با حدت متوسط

2- توکسین‌های غیر فعال (توکسوییدها)

3- واکسنهای نو ترکیب rDNA

واکسن کشته:

1- واکسنهای حاوی جرم کشته شده توسط مواد شیمیایی یا روشهای دیگر

2- توکسین‌های غیر فعال (توکسوییدها)

3- تحت واحدها و قسمتهای حاوی آنتی ژن میکروار گانیسمها که از میکروار گانیسم مشتق شده یا از طریق روشهای rDNA تولید می‌شوند.

برخی واکسنهای زنده از عوامل بیماریزای با حدت کم یا متوسط تهیه می‌شوند. این عوامل بهنگام تجویز به دام در عین حال که بی ضرر و موثر هستند می‌تواند باعث بروز بیماری با حدت بسیاری کم یا ارتقاء ایمنی شوند. دیگر واکسیناسیون زنده از عوامل حاد بیماری‌زا تهیه می‌شوند که با پاساژ مکرربر روی حیوانات آزمایشگاهی ، محیط کشت ،‌ کشت سلول یا جنین مرغ،‌از حدتشان کاسته می‌شود 

هر دو واکسنهای کشته و زنده می‌توانند حاوی یاور (اجوان) باشند. یاورها بمنظور تقویت اثر ایمنی زائی واکسن از طریق تحریک بیشتر سیستم ایمنی و کند نمودن آزاد شدن ایمونوژنها بکار می‌روند. یاورها بطور کلی بدو دسته باکتریائی و غیر باکتریائی تقسیم بندی می‌شوند. نوع روغنی آن شامل امولسیونهای آب در روغن (یک تایی با دو تایی، تهیه شده از روغن‌های معدنی و نباتی)، روغن در آب‌ و یک عامل امولسیفیه کننده می‌باشد. در ضمن از ژل هیدروکسید آلومینیوم ، آلوم (پتاسیم آلومینیوم سولفات) و ساپونین نیز بعنوان یاور در واکسنهای دامی استفاده می‌شود.

در حالت کلی ،‌ تزریق یک دز از واکسن‌های زنده تخفیف حدت یافته ، واکسنهای ویروسی و تک یاخته‌ای ایجاد ایمنی مطلوب می‌نماید در حالیکه واکسنهای باکتریائی کشته غالباً نیاز به دو بار تزریق دارند و پاسخ ایمنی 2 هفته پس از تزریق دوم کامل می‌شود.

 واکسنها به اشکال مختلفی تولید و عرضه می‌گردند که عمدتا عبارتند از:

الف) مایع،‌ بصورت سوسپانسیون و محلول

ب) لیوفیلیزه

ج) کرم موضعی (بصورت آزمایشی)

7- راههای مصرف و تلقیح واکسن :

واکسنها از راههای مختلف به مصرف می‌رسند:

7-1- تزریق (جلدی و عضلانی)                                            7-5- اسپری (تنفسی)

7-2- خوراکی                                                                   7-6- ایجاد خراش در پوست

7-3- تلقیح بصورت قطره داخل چشم                                   7-7- از طریق کاشتنی در زیر جلد

7-4- مالشی بر روی پوست          

تزریق دارو و واکسن

 بهترین راه تجویز بسیاری از داروها روش تزریق است. البته همین روش خوب اگر به درستی انجام نگیرد آسیب های بعضاً خطرناکی در پی خواهد داشت. از جمله عوارض تزریق می توان به باقیمانده های دارویی ، اسکار بافتی ، آبسه و درد در محل تزریق اشاره نمود.


قبل از ورود یک دارو به بازار مصرف تحقیقاتی در مورد بهترین محل تزریق ، میزان مجاز تزریق و تفاوتهای گونه ای در این زمینه انجام می شود. مجموعه نتایج این تحقیقات بر روی برچسب دارو به عنوان مشخصات یا در بروشور همراه آن درج می شود که لازم است قبل از مصرف حتماً برچسب روی دارو مطالعه شود.